Chapter 11: Consumer Protection - Important Topics:
- Importance of Consumer Protection (from consumers' and business point of view)
- Legal Framework for Consumer Protection in India
- The Consumer Protection Act, 2019
- Who is a Consumer?
- Six Consumer Rights
- Consumer Responsibilities
- Ways and Means of Consumer Protection
- Redressal Agencies under the Act (District, State, National Commission)
- Relief Available to Consumers
- Role of Consumer Organisations and NGOs
Introduction (ആമുഖം)
Consumer satisfaction is the most important aspect in the marketing strategy of any business enterprise. A consumer is said to be a king in free market economy.
Importance Of Consumer Protection (ഉപഭോക്ത്യ സംരംക്ഷണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം)
(1) From consumers' point of view (ഉപഭോക്താക്കളുടെ വീക്ഷണത്തിൽ)
- Consumer ignorance (ഉപഭോക്താക്കളുടെ അറിവില്ലായ്മ): Most consumers are unaware of their rights and the relief available to them. Protection helps educate them.
- Unorganised consumers (അസംഘടിത ഉപഭോക്താക്കൾ): Consumers are scattered and not united, making them weak against powerful sellers. Protection provides a collective mechanism.
- Widespread exploitation of consumers (ഉപഭോക്താക്കളെ ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്നുള്ള സംരംക്ഷണം): Consumers need protection against malpractices like adulteration, misleading ads, black marketing, etc.
(2) From the point view of business (ബിസിനസ്സുകാരുടെ വീക്ഷണത്തിൽ)
- Long-term interest of business (ബിസിനസ്സിന്റെ ദീർഘകാല നിലനിൽപ്പിന് സഹായിക്കുന്നു): Satisfied customers lead to repeat sales and positive word-of-mouth, ensuring long-term profitability.
- Business uses society's resources (ബിസിനസ്സിന് സമൂഹിക വിഭവങ്ങൾ ഉപയോഗപ്പെടുത്താൻ സാധിക്കുന്നു): Businesses have a responsibility to use society's resources for the public good.
- Social responsibility (സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വം): It's a business's moral and social duty to protect consumer interests.
- Moral justification (ബിസിനസ്സിന് സാമൂഹത്താടുള്ള ധാർമ്മികത വർധിപ്പിക്കുന്നു): It is ethically right to treat consumers fairly.
- Government Intervention (ഗവൺമെന്റ് ഇടപെടലുകൾ): Protecting consumers avoids government regulations and legal actions that can tarnish the business's image.
Legal Protection To Consumers (ഉപഭോക്താക്കളുടെ സംരംക്ഷണത്തിനുള്ള വിവിധ നിയമങ്ങൾ)
The Indian legal framework consists of a number of regulations which provide protection to consumers. Some of these regulations are as under.
- The Consumer Protection Act 2019 (ഉപഭോക്ത്യ സംരംക്ഷണ നിയമം 2019) – This is the most important and comprehensive law.
- The Indian Contract Act 1872 (ഇന്ത്യൻ കോൺട്രാക്റ്റ് ആക്റ്റ് 1872)
- The Sale of Goods Act 1930 (സെയിൽ ഓഫ് ഗുഡ്സ് ആക്ട് 1930)
- The Essential Commodities Act 1955 (അവശ്യവസ്തു നിയമം 1955)
- The Agricultural Produce (Grading and Marking) Act, 1937 (കാർഷിക വിളകളുടെ തരംതിരിക്കൽ വിപണന ആക്ട് 1937)
- The Prevention of Food Adulteration Act, 1954 (ഭക്ഷ്യമായം ചേർക്കൽ നിരോധന നിയമം 1954) – Now replaced by FSSAI Act.
- The Standards of Weights and Measures Act, 1976 (സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ഓഫ് വെയിറ്റ്സ് ആന്റ് മെഷേഴ്സ് ആക്ട് 1976)
- The Trade Marks Act, 1999 (ട്രേഡ് മാർക്ക് ആക്ട് 1999)
- The Competition Act, 2002 (കോംപറ്റീഷൻ ആക്ട് 2002)
- The Bureau of Indian Standards Act, 1986 (ബ്യൂറോ ഓഫ് ഇന്ത്യൻ സ്റ്റാൻഡേർഡ്സ് ആക്ട് 1986)
The Consumer Protection Act 2019
The Consumer Protection Act 2019 seeks to protect and promote the consumers' interest through speedy and inexpensive redressal of their grievances. It has replaced the old Act of 1986 and widened its scope.
Who is a Consumer? (ഉപഭോക്താവ്)
A consumer is generally understood as a person who uses or consumes goods or avails of any service. Under the Consumer Protection Act 2019, a consumer is a person who buys any goods or avails services for a consideration, which has been paid or promised, or partly paid and partly promised, or under any scheme of deferred payment. It includes any user of such goods or beneficiary of services if such use is made with the approval of the buyer. It applies to both offline and online transactions.
Who Can File A Complaint? (ആർക്കൊക്കെ പരാതിപ്പെടാൻ അവകാശമുണ്ട്)
A complaint before the appropriate consumer forum can be made by:
- Any consumer (ഏതൊരു ഉപഭോക്താവിനും)
- Any registered consumer's association (ഉപഭോക്തൃ സംഘടനകൾക്ക്)
- The Central Government or any State Government (കേന്ദ്ര സർക്കാരിനും, സംസ്ഥാന സർക്കാരിനും)
- One or more consumers, on behalf of numerous consumers having the same interest (ഒരു പ്രത്യേക വിഷയത്തിൽ താല്പര്യമുള്ള ഒന്നിലധികം ഉപഭോക്താക്കൾക്ക്)
- A legal heir or representative of a deceased consumer (മരണമടഞ്ഞ ഉപഭോക്താവിന്റെ പ്രതിനിധികൾക്കോ, അവകാശികൾക്കോ)
Consumer Rights (ഉപഭോക്താവിന്റെ അവകാശങ്ങൾ)
The Consumer Protection Act provides for six rights of consumers they are:
1. Right to safety (സുരക്ഷിതത്വത്തിനുള്ള അവകാശം): The consumer has a right to be protected against goods and services which are hazardous to life and health. For example, using ISI marked electrical appliances.
2. Right to be informed (ഉല്പന്നത്തെപ്പറ്റിയുള്ള വിവരങ്ങൾ അറിയാനുള്ള അവകാശം): The consumer has a right to have complete information about the product he intends to buy including its ingredients, date of manufacture, price, quantity, directions for use, etc.
3. Right to choose (തെരെഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അവകാശം): The consumer has the freedom to choose from a variety of products at competitive prices.
4. Right to be heard (പരാതിപ്പെടാനുള്ള അവകാശം): The consumer has a right to file a complaint and to be heard in case of dissatisfaction with a good or a service.
5. Right to seek redressal (പരാതികൾ പരിഹരിച്ച് കിട്ടാനുള്ള അവകാശം): The consumer has a right to get relief in case the product or service falls short of his expectations. This includes replacement, refund, or compensation.
6. Right to consumer education (ഉപഭോക്തൃ അവബോധ അവകാശം): The consumer has a right to acquire knowledge and to be a well-informed consumer throughout life. Government campaigns like 'Jago Grahak Jago' promote this.
Answer: Any two rights like Right to Safety, Right to be Informed, Right to Choose, etc.
Consumers Responsibilities (ഉപഭോക്താവിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ)
A consumer should keep in mind the following responsibilities while purchasing, using, and consuming goods and services.
- Be aware about various goods and services available in the market. (മാർക്കറ്റിൽ ലഭ്യമായ ഉല്പന്നങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരം ഉപഭോക്താവിന് ഉണ്ടായിരിക്കണം.)
- Buy only standardised goods as they provide quality assurance. (നിലവാരമുള്ളതും ഗുണമേന്മയുള്ളതുമായ ഉല്പന്നം മാത്രമേ വാങ്ങാവൂ.) Look for ISI, FPO, Agmark, Hallmark, etc.
- Learn about the risks associated with products and services. (ഉല്പന്നത്തിലും സേവനത്തിലും ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന നഷ്ടസാധ്യതയെപ്പറ്റിയുള്ള അറിവുണ്ടായിരിക്കണം.)
- Read labels carefully so as to have information about prices, net weight, manufacturing and expiry date, etc. (ഉല്പന്നം വാങ്ങിക്കുമ്പോൾ ഉല്പ്പന്നത്തിന്റെ ലേബൽ നന്നായിട്ട് ശ്രദ്ധിക്കണം.)
- Assert yourself to ensure that you get a fair deal. (നല്ല രീതിയിലുള്ള കൈകാര്യമാണ് മാർക്കറ്റിൽ നടക്കുന്നതെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തുക.)
- Be honest in your dealings, choose only from legal goods and services and discourage unscrupulous practices like black-marketing, hoarding, etc. (ഉല്പന്നം വാങ്ങിക്കുന്നതിൽ സത്യസന്ധത പുലർത്തുകയും കരിചന്ത, പൂഴ്ത്തിവയ്പ്പ്, തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുകയും വേണം.)
- Ask for a cash memo on purchase of goods or services. This would serve as a proof of the purchase made. (സാധനം വാങ്ങിച്ചു കഴിഞ്ഞാൽ ബിൽ ചോദിച്ചു വാങ്ങേണ്ടത് ഉപഭോക്താവിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തമാണ്.)
Answer: List any three responsibilities like asking for cash memo, checking labels, buying standardized goods, etc.
Ways and Means of Consumer Protection (ഉപഭോക്ത്യ സംരംക്ഷണത്തിന്റെ വിവിധ മാർഗങ്ങൾ)
1. Self regulation by business (ബിസിനസ്സിന്റെ സ്വയം നിയന്ത്രണം): Enlightened business firms realise that it is in their long-term interest to serve the customers well. Many set up their own grievance cells.
2. Business associations (ബിസിനസ്സ് അസോസിയേഷൻ): Associations like FICCI and CII have laid down codes of conduct for their members in dealing with consumers.
3. Consumer awareness (ഉപഭോക്ത്യ സ്വയം ബോധവൽക്കരണം): An informed consumer can raise his voice against unfair practices. Government campaigns like 'Jago Grahak Jago' help in this.
4. Consumer organisations (ഉപഭോക്തൃ സംഘടനകൾ): These organisations play an important role in educating consumers and providing protection to them.
5. Government (ഗവൺമെന്റ്): The government protects consumer interests by enacting various legislations like the Consumer Protection Act, 2019.
Redressal Agencies Under The Consumer Protection Act, 2019
For the redressal of consumer grievances, the Consumer Protection Act provides for setting up of a three-tier enforcement machinery at the District level, State level, and the National level.
1. District Commission (ജില്ലാ ഫോറം):
- Composition: Consists of a President and two other members, one of whom should be a woman. Appointed by the State Government.
- Jurisdiction: Where the value of goods or services paid as consideration does not exceed ₹ 50 lakhs (as per 2019 Act, updated from the old limit of ₹20 lakhs).
- Appeal: If dissatisfied, an appeal can be made to the State Commission within 45 days of the order.
2. State Commission (സംസ്ഥാന കമ്മീഷൻ):
- Composition: Consists of a President and not less than two other members, one of whom should be a woman. Appointed by the State Government.
- Jurisdiction: Where the value of goods or services exceeds ₹ 50 lakhs but does not exceed ₹ 2 crore (as per 2019 Act).
- Appeal: If dissatisfied, an appeal can be made to the National Commission within 30 days of the order.
3. National Commission (ദേശീയ കമ്മീഷൻ):
- Composition: Consists of a President and at least four other members, one of whom should be a woman. Appointed by the Central Government.
- Jurisdiction: Where the value of goods or services exceeds ₹ 2 crore.
- Appeal: If dissatisfied, an appeal can be made to the Supreme Court of India within 30 days of the order.
Relief Available to Consumers
If a District, State, or National Commission is satisfied about a defect in goods or deficiency in services or an unfair trade practice, it can issue an order to:
- Remove the defect in goods or deficiency in service.
- Replace the defective product with a new one, free from any defect.
- Refund the price paid for the product, or the charges paid for the service.
- Pay a reasonable amount of compensation for any loss or injury suffered by the consumer due to the negligence of the opposite party.
- Pay punitive damages in appropriate circumstances.
- Discontinue the unfair/restrictive trade practice and not to repeat it in the future.
- Not to offer hazardous goods for sale, or to withdraw them from sale.
- Cease manufacture of hazardous goods and desist from offering hazardous services.
- Compensate under product liability action.
Role of Consumer Organisations And NGOs (ഉപഭോക്തൃ സംഘടനകളുടെയും സർക്കാർ ഇതര ഏജൻസികളുടെയും പങ്ക്)
In India, several consumer organisations and non-governmental organisations (NGOs) have been set up for the protection and promotion of consumers' interests.
Functions of NGOs / Consumer Organisations:
- Educating the general public about consumer rights by organising training programmes, seminars, and workshops. (ഉപഭോക്താക്കളെ തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളെപ്പറ്റി ബോധവാന്മാരാക്കാൻ വേണ്ട ട്രെയ്നിങ് പ്രോഗ്രാമുകൾ, സെമിനാറുകൾ, വർക്ക്ഷോപ്പുകൾ എന്നിവ സംഘടിപ്പിക്കുക.)
- Publishing periodicals and other publications to impart knowledge about consumer problems, legal reporting, reliefs available, and other matters of interest.
- Filing complaints in appropriate consumer courts on behalf of the consumers. (ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് വേണ്ടി ഉപഭോക്ത്യ കോടതിയിൽ പരാതി നൽകുക.)
- Providing legal assistance to consumers by way of providing aid, legal advice, etc., in seeking legal remedy. (ഉപഭോക്തൃ കോടതിയിൽ പരാതികൾ സമർപ്പിക്കുന്നതിനുവേണ്ട നിയമസഹായം നൽകുക.)
- Encouraging consumers to strongly protest and take action against unscrupulous, exploitative, and unfair trade practices of sellers. (മായം ചേർക്കൽ, കരിഞ്ചന്ത, ന്യായമല്ലാത്ത വിൽപ്പന തുടങ്ങിയവയ്ക്കെതിരെ പ്രതിഷേധങ്ങളും സമരങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കുക.)
- Carrying out comparative testing of consumer products and publishing results.
Some of the important consumer organisations and NGOs engaged in protecting consumers' interests include the following:
- Consumer Co-ordination Council, Delhi
- Common Cause, Delhi
- Voluntary Organisation in Interest of Consumer Education (VOICE)
- Consumer Education and Research Centre (CERC), Ahmedabad
- Consumer Protection Council (CPC), Ahmedabad
- Consumer Guidance Society of India (CGSI), Mumbai
- Citizens Action Group, Mumbai
- Consumer Unity and Trust Society (CUTS), Jaipur
- Consumer Action Forum, Kolkata, Delhi, Chennai
Prominent Consumer Organizations in Kerala (കേരളത്തിലെ പ്രമുഖ ഉപഭോക്തൃ സംഘടനകൾ)
- Consumer Guidance Centre, Cochin
- Kerala State Consumer Guidance Society, Cochin
- Kerala Consumer Welfare Association, Cochin
- Kerala State Consumer Council, Kannur
- Consumer Guidance Society of India, Thrissur
- Association for Protection of Consumers, Thiruvananthapuram
പ്രധാന പാഠഭാഗങ്ങൾ:
- ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം (ഉപഭോക്താവിന്റെയും ബിസിനസ്സിന്റെയും കാഴ്ചപ്പാടിൽ)
- ഇന്ത്യയിലെ ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണത്തിനുള്ള നിയമ ചട്ടക്കൂട്
- ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമം, 2019
- ആരാണ് ഉപഭോക്താവ്?
- ആറ് ഉപഭോക്തൃ അവകാശങ്ങൾ
- ഉപഭോക്താവിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ
- ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണത്തിന്റെ മാർഗ്ഗങ്ങൾ
- നിയമപ്രകാരമുള്ള പരിഹാര ഏജൻസികൾ (ജില്ലാ, സംസ്ഥാന, ദേശീയ കമ്മീഷൻ)
- ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് ലഭ്യമായ പരിഹാരങ്ങൾ
- ഉപഭോക്തൃ സംഘടനകളുടെയും എൻജിഒകളുടെയും പങ്ക്
ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണം - മലയാളം
ആമുഖം
ഏതു ബിസിനസ്സ് സ്ഥാപനത്തിന്റേയും വിപണന തന്ത്രത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ വശം ഉപഭോക്താക്കളുടെ സംതൃപ്തിയാണ്. മാർക്കറ്റിലെ രാജാവ് എന്നാണ് ഉപഭോക്താവ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം
(1) ഉപഭോക്താക്കളുടെ വീക്ഷണത്തിൽ
- ഉപഭോക്താക്കളുടെ അറിവില്ലായ്മ: മിക്ക ഉപഭോക്താക്കൾക്കും അവരുടെ അവകാശങ്ങളെയും ലഭ്യമായ പരിഹാരങ്ങളെയും കുറിച്ച് അറിയില്ല. സംരക്ഷണം അവരെ ബോധവത്കരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
- അസംഘടിത ഉപഭോക്താക്കൾ: ഉപഭോക്താക്കൾ ചിതറിക്കിടക്കുകയും ഐക്യമില്ലാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, ഇത് ശക്തരായ വിൽപ്പനക്കാർക്കെതിരെ അവരെ ദുർബലരാക്കുന്നു. സംരക്ഷണം ഒരു കൂട്ടായ സംവിധാനം നൽകുന്നു.
- ഉപഭോക്താക്കളുടെ വ്യാപകമായ ചൂഷണം: മായം ചേർക്കൽ, തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കുന്ന പരസ്യങ്ങൾ, കരിഞ്ചന്ത തുടങ്ങിയ ദുഷ്പ്രവണതകളിൽ നിന്ന് ഉപഭോക്താക്കൾക്ക് സംരക്ഷണം ആവശ്യമാണ്.
(2) ബിസിനസ്സിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ
- ബിസിനസ്സിന്റെ ദീർഘകാല താത്പര്യം: സംതൃപ്തരായ ഉപഭോക്താക്കൾ ആവർത്തിച്ചുള്ള വിൽപ്പനയിലേക്കും നല്ല വാക്ക്-ഓഫ്-മൗത്തിലേക്കും നയിക്കുന്നു, ഇത് ദീർഘകാല ലാഭം ഉറപ്പാക്കുന്നു.
- ബിസിനസ്സ് സമൂഹത്തിന്റെ വിഭവങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു: പൊതുനന്മയ്ക്കായി സമൂഹത്തിന്റെ വിഭവങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം ബിസിനസ്സുകൾക്കുണ്ട്.
- സാമൂഹിക ഉത്തരവാദിത്വം: ഉപഭോക്തൃ താത്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ബിസിനസ്സിന്റെ ധാർമ്മികവും സാമൂഹികവുമായ കടമയാണ്.
- ധാർമ്മിക ന്യായീകരണം: ഉപഭോക്താക്കളോട് നീതി പുലർത്തുന്നത് ധാർമ്മികമായി ശരിയാണ്.
- സർക്കാർ ഇടപെടൽ: ഉപഭോക്താക്കളെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ബിസിനസ്സിന്റെ പ്രതിച്ഛായയെ കളങ്കപ്പെടുത്തുന്ന സർക്കാർ നിയന്ത്രണങ്ങളും നിയമനടപടികളും ഒഴിവാക്കുന്നു.
ഉപഭോക്താവിന്റെ അവകാശങ്ങൾ
- സുരക്ഷിതത്വത്തിനുള്ള അവകാശം: ജീവനും ആരോഗ്യത്തിനും അപകടകരമായ സാധനങ്ങളിൽ നിന്നും സേവനങ്ങളിൽ നിന്നും സംരക്ഷണം ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം. (ഉദാ: ISI മുദ്രയുള്ള വൈദ്യുത ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കുക.)
- വിവരം അറിയാനുള്ള അവകാശം: ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ, നിർമ്മാണ തീയതി, വില, അളവ്, ഉപയോഗിക്കേണ്ട വിധം തുടങ്ങിയ പൂർണ്ണ വിവരങ്ങൾ അറിയാനുള്ള അവകാശം.
- തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അവകാശം: മത്സര വിലയിൽ വൈവിധ്യമാർന്ന ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായി തിരഞ്ഞെടുക്കാനുള്ള അവകാശം.
- പരാതിപ്പെടാനുള്ള അവകാശം: ഒരു ഉൽപ്പന്നത്തിലോ സേവനത്തിലോ അസംതൃപ്തിയുണ്ടെങ്കിൽ പരാതി നൽകാനും അത് കേൾക്കപ്പെടാനുമുള്ള അവകാശം.
- പരിഹാരം തേടാനുള്ള അവകാശം: ഉൽപ്പന്നമോ സേവനമോ പ്രതീക്ഷകൾ നിറവേറ്റുന്നില്ലെങ്കിൽ ആശ്വാസം ലഭിക്കാനുള്ള അവകാശം. (മാറ്റിത്തരിക, പണം തിരികെ നൽകുക, നഷ്ടപരിഹാരം എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.)
- ഉപഭോക്തൃ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുള്ള അവകാശം: ജീവിതകാലം മുഴുവൻ അറിവ് നേടാനും നല്ല വിവരമുള്ള ഉപഭോക്താവായിരിക്കാനുമുള്ള അവകാശം. 'ജാഗോ ഗ്രാഹക് ജാഗോ' പോലുള്ള കാമ്പെയ്നുകൾ ഇത് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
ഉപഭോക്താവിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ
- വിപണിയിൽ ലഭ്യമായ വിവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങളെക്കുറിച്ചും സേവനങ്ങളെക്കുറിച്ചും അറിവുണ്ടായിരിക്കുക.
- ഗുണനിലവാരം ഉറപ്പുള്ള സ്റ്റാൻഡേർഡ് ചെയ്ത ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ മാത്രം വാങ്ങുക (ISI, FPO, Agmark, Hallmark മുദ്രകൾ ശ്രദ്ധിക്കുക).
- ഉൽപ്പന്നങ്ങളുമായും സേവനങ്ങളുമായും ബന്ധപ്പെട്ട അപകടസാധ്യതകളെക്കുറിച്ച് അറിഞ്ഞിരിക്കുക.
- വില, അറ്റ ഭാരം, നിർമ്മാണ തീയതി, കാലഹരണപ്പെടുന്ന തീയതി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾക്കായി ലേബലുകൾ ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം വായിക്കുക.
- ന്യായമായ ഇടപാട് ലഭിക്കുന്നുണ്ടെന്ന് ഉറപ്പാക്കാൻ നിങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ ഉറപ്പിക്കുക.
- നിങ്ങളുടെ ഇടപാടുകളിൽ സത്യസന്ധത പുലർത്തുക, നിയമപരമായ സാധനങ്ങളും സേവനങ്ങളും മാത്രം തിരഞ്ഞെടുക്കുക, കരിഞ്ചന്ത, പൂഴ്ത്തിവയ്പ്പ് തുടങ്ങിയ അനീതികളെ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുക.
- സാധനങ്ങളോ സേവനങ്ങളോ വാങ്ങുമ്പോൾ ക്യാഷ് മെമ്മോ ചോദിച്ചു വാങ്ങുക. ഇത് വാങ്ങലിന്റെ തെളിവായി വർത്തിക്കും.
ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമപ്രകാരമുള്ള പരിഹാര ഏജൻസികൾ
ഉപഭോക്തൃ പരാതികൾ പരിഹരിക്കുന്നതിനായി ഉപഭോക്തൃ സംരക്ഷണ നിയമം മൂന്ന് തലങ്ങളിലായി ഒരു സംവിധാനം ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്: ജില്ലാ കമ്മീഷൻ, സംസ്ഥാന കമ്മീഷൻ, ദേശീയ കമ്മീഷൻ.
1. ജില്ലാ കമ്മീഷൻ: ഒരു അധ്യക്ഷനും രണ്ട് അംഗങ്ങളും (ഒരാൾ വനിത) ഉണ്ടായിരിക്കും. ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെയോ സേവനത്തിന്റെയോ മൂല്യം 50 ലക്ഷം രൂപയിൽ കവിയാത്ത പരാതികൾ ഇവിടെ സമർപ്പിക്കാം.
2. സംസ്ഥാന കമ്മീഷൻ: ഒരു അധ്യക്ഷനും രണ്ടിൽ കുറയാത്ത അംഗങ്ങളും (ഒരാൾ വനിത) ഉണ്ടായിരിക്കും. ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ മൂല്യം 50 ലക്ഷം രൂപയ്ക്ക് മുകളിലും 2 കോടി രൂപയിൽ കവിയാത്തതുമായ പരാതികൾ ഇവിടെ സമർപ്പിക്കാം.
3. ദേശീയ കമ്മീഷൻ: ഒരു അധ്യക്ഷനും കുറഞ്ഞത് നാല് അംഗങ്ങളും (ഒരാൾ വനിത) ഉണ്ടായിരിക്കും. ഉൽപ്പന്നത്തിന്റെ മൂല്യം 2 കോടി രൂപയിൽ കൂടുതലുള്ള പരാതികൾ ഇവിടെ സമർപ്പിക്കാം.
Answer Structure: Explain the three-tier system: District Commission (up to ₹50 lakhs), State Commission (₹50 lakhs to ₹2 crore), and National Commission (above ₹2 crore), mentioning their composition and jurisdiction.
Important Exam Questions
Very Short Answer Type (1 Mark)
- Fill in the blanks as per hint given: The Prevention of Food Adulteration Act : 1954; The Consumer Protection Act : ? (2020 Mar)
- Write any two rights of consumers. (2021 Mar)
- ................ is the apex authority to seek redressal for a consumer in India under Consumer Protection Act. (a) National Commission (b) District Forum (c) State Commission (d) Supreme Court (2021 Say)
- Which among the following is the apex authority as per Consumer Protection Act? (a) District Forum (b) National Commission (c) State Commission (d) High Court (2023 Mar)
Short Answer Type (2/3/4 Marks)
- State the conditions under which a consumer can approach the State Commission for getting relief for his grievances. (2019 Mar)
- Name the type of products to which the following quality certification marks are applicable: (a) Hallmark (b) Agmark (2020 Say)
- Briefly explain any two rights enjoyed by a consumer as per Consumer Protection Act, 1986 (2022 Mar & 2022 Say)
- Fill up the missing item as per the hint given. Hint: Factories Act 1948 (a) Consumer Protection Act ? (b) Companies Act ? (2024 Mar)
- State any two relief available to consumers under CPA. (2024 Mar)
- List out any four consumer rights under the Consumer Protection Act. (2024 Say)
- Who is a consumer as per Consumer Protection Act? (2025 Mar)
- List out any four rights of a consumer under Consumer Protection Act. (2025 Say)
- Consumer grievances are redressed by the three tier machinery under the Consumer Protection Act, 1986. Name these three agencies and their jurisdiction limit. (2021 Mar) – Note: Use updated limits for 2019 Act.
- State any three responsibilities of consumers. (2019 Mar & 2020 Mar)
- Describe the importance of consumer protection from the point of view of consumers (any 3 points). (2020 Say)
- State any three rights of consumers. (2021 Say)
- Prepare a slide on the six consumer rights under the Consumer Protection Act. [Points only] (2024 Mar)
- What are the redressal agencies available for a consumer under Consumer Protection Act? (2024 Say)
- Explain briefly the redressal mechanisms available to consumers under the Consumer Protection Act. (2025 Mar)
- Explain the importance of consumer protection from the point of view of business. (2025 Say)
- Give a brief idea about any four consumer rights. (2023 Mar)
- Briefly describe any four rights of a consumer under Consumer Protection Act. (2023 Say)
Long Answer Type (5 Marks)
- Explain briefly any five ways and means of consumer protection followed in India. (2019 Say)
| Mark | Applicable to |
|---|---|
| ISI Mark | Electrical/Industrial Products |
| FPO Mark | Processed Food Products |
| Agmark | Agricultural Products |
| Hallmark | Jewellery (Gold/Silver) |
